Kısa cevap
Presli somun (çakma somun), dış yüzeyinde tırtıllı bir yaka ve altında kanal bulunan, sacdaki bir deliğe presle bastırılarak kalıcı olarak yerleşen somundur. Yer değiştiren sac malzemesi kanala akar ve somunu kilitler. M3 için tipik delik çapı 4,22 mm, M6 için 8,75 mm'dir. Sac, somundan yumuşak olmalı ve minimum kalınlık şartını karşılamalıdır.
Bir bakışta
- Montaj
- Paralel presle, soğuk
- Delik
- Somun gövde çapına göre, dar tolerans
- Sac
- Somundan yumuşak, min. 0,8 – 2,3 mm
- Ölçü
- M2,5 – M12
- Malzeme
- Çinko kaplı çelik, paslanmaz, alüminyum
- Tipler
- Standart, kilitli, yüzer, kör uçlu, gömme
Presli somun nedir, neden tercih edilir?
Presli somun, bir yüzeyinde tırtıllı yaka, onun altında dar bir kanal ve kısa bir gövde bulunan dişli bir burçtur. Somun sacdaki deliğe gövdesi sokularak yerleştirilir ve pres ile bastırılır. Yakadaki tırtıllar sacı iterek yer değiştirir, akan malzeme kanalı doldurur ve somun sacın içine kilitlenir. Yaka, sacın yüzeyiyle aynı hizaya gelir.
Presli somunun öne çıktığı üç durum var. Birincisi ince sac: 1 mm'lik bir sacta açılan diş ancak bir iki hatveyi kavrar ve ilk sıkmada sıyrılır. Presli somun ise tam boy bir diş verir. İkincisi kaplamalı yüzey: kaynak somunu boyayı ve galvanizi yakar, presli montajda ısı yoktur. Üçüncüsü seri üretim: somun bir saniyeden kısa sürede takılır ve sonuç her seferinde aynıdır.
Presli somunun somun perçinden farkı, montaj için arka yüze erişim gerektirmesidir. Somun perçin kapalı profillere ve bitmiş parçalara tek taraftan takılabilir; presli somun ise sac imalatı aşamasında, presin iki tarafa da ulaşabildiği parçalarda kullanılır.
Presli montajın temel kuralları
Presli bağlantı elemanlarının hepsi aynı prensiple çalışır. Parça, sacın içine çekiçle değil, paralel yüzeyli bir presle bastırılır. Parçanın tırtıllı ya da dişli bölümü sac malzemesini yerinden oynatır; yer değiştiren malzeme parçanın gövdesindeki kanala akar ve parçayı kilitler. Tırtıllar dönmeyi, kanala dolan malzeme ise dışarı çıkmayı engeller. Bu yüzden üç kural değişmez:
- Sac, bağlantı elemanından yumuşak olmalıdır. Eleman sacı şekillendirir; sac elemandan sertse eleman ezilir ve kilitlenme oluşmaz.
- Sac, minimum kalınlığın altında olmamalıdır. Kanalı dolduracak kadar malzeme yer değiştirmelidir.
- Delik, katalog ölçüsünde olmalıdır. Zımbayla ya da matkapla açılabilir ama tolerans dardır; büyük delik tutunmayı, küçük delik montajı bozar.
Hangi modelin uygun olduğundan emin değil misiniz?
Malzemeyi, kalınlığı, diş ölçüsünü ve adedi yazın; uygun tipi ve fiyatı aynı iş günü içinde bildirelim.
Delik ve sac kalınlığı tablosu
Presli somunlarda aynı diş ölçüsü için farklı gövde boyları bulunur. Gövde boyu, somunun takılabileceği minimum sac kalınlığını belirler. İnce sac için kısa gövdeli, kalın sac için uzun gövdeli somun seçilir.
| Diş | Delik çapı (mm) | Min. sac (kısa gövde) (mm) | Min. sac (uzun gövde) (mm) | Delik merkezi – kenar min. (mm) |
|---|---|---|---|---|
| M3 | 4,22 | 0,8 | 1,4 | ≈ 4,8 |
| M4 | 5,41 | 0,8 | 1,4 | ≈ 6,9 |
| M5 | 6,35 | 0,8 | 1,4 | ≈ 7,1 |
| M6 | 8,75 | 1,4 | 2,3 | ≈ 8,6 |
| M8 | 10,5 | 1,4 | 2,3 | ≈ 9,7 |
Değerler yaygın üretici kataloglarından derlenmiş tipik ölçülerdir. Presli bağlantıda delik ve sac kalınlığı kritik olduğu için kullanılan ürünün kataloğu esas alınmalıdır. Delik toleransı genellikle +0,08 mm'dir.
Presli somun tipleri
| Tip | Özellik | Nerede kullanılır? |
|---|---|---|
| Standart presli somun | Tırtıllı yaka, açık diş | Genel sac imalatı, pano, kasa |
| Kilitli presli somun | Dişte deforme bölge veya naylon halka | Titreşimli ortam, gevşememesi gereken bağlantı |
| Yüzer presli somun | Somun, tutucu kafes içinde hareket edebilir | Delik kaçıklığı olan panel montajı |
| Kör uçlu presli somun | Arka ucu kapalı | Sızdırmazlık, vidanın arkaya geçmemesi |
| Gömme presli somun | Her iki yüzde de sacla aynı hizada | İki yüzün de düz kalması gereken paneller |
| Ağır hizmet presli somun | Büyük yaka, daha yüksek itme dayanımı | Yüksek torklu bağlantılar |
Sac sertliği ve malzeme uyumu
Presli montajda sac malzemesi, somunun tırtıllarıyla şekillenecek kadar yumuşak olmalıdır. Somun sacdan yumuşaksa bastırıldığında tırtıllar ezilir ve kilitlenme oluşmaz.
| Somun malzemesi | Uygun sac |
|---|---|
| Çelik, çinko kaplı | Soğuk haddelenmiş yumuşak çelik (DC01 vb.), galvanizli sac, alüminyum |
| Paslanmaz, 300 serisi | Alüminyum ve yumuşak çelik sac |
| Paslanmaz, sertleştirilmiş 400 serisi | Paslanmaz sac (1.4301 vb.) |
| Alüminyum | Yumuşak alüminyum alaşımları |
Yüksek mukavemetli çelik ya da ısıl işlemli sacta presli somun yerine kaynak somun veya somun perçin değerlendirilmelidir.
Montaj: pres, kalıp ve sıra
Presli somun, bir alt kalıp (örs) ile bir üst zımba arasında bastırılır. Alt kalıbın ortasında somunun dişli gövdesinin geçeceği bir delik bulunur; üst zımba ise düz yüzeylidir. Montaj, somunun yakası sac yüzeyine tam oturana kadar sürer.
- Pres tipi: Hidrolik, pnömatik veya mekanik pres kullanılabilir. Önemli olan kalıpların paralel olması ve kuvvetin kontrollü uygulanmasıdır.
- Montaj yönü: Somun, sacın zımba ile delindiği tarafın karşısından takılır; delik çapağının bulunduğu yüz, somun yakasının oturacağı yüz olmamalıdır.
- Kaplama sırası: Montaj, sacın boya ve kaplama işlemlerinden sonra yapılır. Aksi hâlde somunun dişleri boyayla dolar.
- Büküm ile ilişki: Delik, büküm hattına çok yakın olmamalıdır. Büküm sırasında delik şekil değiştirir.
Presli somun, somun perçin ve kaynak somun
| Özellik | Presli somun | Somun perçin | Kaynak somun |
|---|---|---|---|
| Arka yüze erişim | Gerekir | Gerekmez | Gerekir |
| Isı | Yok | Yok | Var |
| Kaplamalı yüzey | Uygun | Uygun | Kaplama zarar görür |
| Arkada çıkıntı | Çok az | Belirgin (bilezik) | Somun boyu kadar |
| Min. sac | 0,8 mm | 0,5 mm | ≈ 0,8 mm |
| En uygun olduğu iş | Sac imalatı, seri üretim | Kapalı profil, saha montajı | Kalın sac, ağır yük |
Tek taraftan montaj gerekiyorsa somun perçin, sacın yüzeyinden dışarı bir diş gerekiyorsa presli civata ve iki parça arasında mesafe gerekiyorsa presli yükselteç seçilmelidir.
Presli somun montajı
- 1 Sacı ve somunu eşleştirinSac malzemesi ve kalınlığına göre somun malzemesini ve gövde boyunu seçin.
- 2 Deliği açınKatalogdaki ölçüde, zımba veya matkapla delik açın. Kenar mesafesine dikkat edin.
- 3 Kaplamayı tamamlayınBoya ve kaplama işlemlerini montajdan önce bitirin.
- 4 Somunu yerleştirinSomunun gövdesini delikten geçirin; yaka sac yüzeyine bakmalıdır.
- 5 Presle bastırınParalel kalıplar arasında, yaka sac yüzeyiyle aynı hizaya gelene kadar bastırın.
- 6 Kontrol edinYakanın yüzeye tam oturduğunu ve somunun dönmediğini kontrol edin; diş mastarıyla dişi deneyin.
