Kısa cevap
Bilyalı setskur, dişli gövdesinin içinde bir yay ve ucunda kısmen dışarı taşan bir bilye bulunan konumlandırma elemanıdır. Bilye yay kuvvetiyle dışarı baskı yapar, kuvvet uygulandığında gövdenin içine çekilir. Dökümhanelerde maça sandığında maçayı tuttuğu için "maça stoperi" olarak da bilinir; kalıp, fikstür ve indeksleme düzeneklerinde kullanılır.
Bir bakışta
- Diğer adları
- Maça stoperi, yaylı baskı parçası, bilyeli setskur
- Gövde
- Alyan başlı, düz slotlu, yakalı, çakma (dişsiz)
- Bilye
- Sertleştirilmiş çelik, paslanmaz, POM (plastik)
- Yay kuvveti
- Hafif, normal, ağır seri
- Tipik ölçü
- M4 – M16
Nasıl çalışır?
Parça üç elemandan oluşur: dışı dişli bir gövde, içinde bir baskı yayı ve gövdenin ucunda sıkıştırılmış bir bilye. Bilye, gövde ağzındaki daraltma sayesinde dışarı düşmez; yayın itmesiyle bir kısmı gövdeden taşar. Karşı parça bilyeye bastığında bilye içeri çekilir, kuvvet kalktığında yeniden dışarı çıkar.
Bu basit hareket üç işe yarar: bir parçayı belirli bir konumda "tık" diye tutmak (indeksleme), iki parça arasında hafif bir itme kuvveti oluşturmak ve bir kapak ya da sürgüyü açık veya kapalı konumda sabitlemek. Dökümhanede maça sandığı kapanırken maçayı yerinde tutan da bu mekanizmadır.
Gövde tipleri ve seçim
| Tip | Montaj | Ne zaman seçilir? |
|---|---|---|
| Alyan başlı (iç altıgen) | Alyan anahtarıyla dişli deliğe | En yaygın tip; bilye çıkıntısı hassas ayarlanabilir |
| Düz slotlu | Düz tornavida ile | Alyan yuvası için yer yoksa, küçük ölçülerde |
| Yakalı (flanşlı) | Yaka yüzeye oturana kadar | Montaj derinliği sabit olsun istendiğinde |
| Çakma (dişsiz) | Hassas deliğe preslenerek | Diş açmanın mümkün olmadığı ince parçalarda |
| Kısa gövdeli | Dişli deliğe | Derinliği sınırlı yuvalar ve ince plakalar |
Seçimde ilk soru, montaj derinliğinin nasıl kontrol edileceğidir. Alyan başlı tiplerde bilye çıkıntısı civata derinliğiyle ayarlanır ve gerekirse kontra somunla sabitlenir. Yakalı tiplerde derinlik baştan sabittir; ayar gerektirmeyen seri montajlarda iş hızlanır.
Hangi modelin uygun olduğundan emin değil misiniz?
Malzemeyi, kalınlığı, diş ölçüsünü ve adedi yazın; uygun tipi ve fiyatı aynı iş günü içinde bildirelim.
Yay kuvveti ve bilye malzemesi
Aynı ölçüdeki bilyalı setskurlar genellikle hafif, normal ve ağır olmak üzere farklı yay kuvvetleriyle üretilir. Kuvvet, bilyenin ne kadar zorlukla içeri itileceğini belirler. Maça sandığında maçayı tutmak ya da bir sürgüyü konumlamak için normal seri çoğu zaman yeterlidir. Titreşimli ortamda konum kaybı yaşanıyorsa ağır seriye geçilir. Kuvvet değerleri üreticiye göre değiştiği için teklif aşamasında katalog değerini ayrıca bildiriyoruz.
- Sertleştirilmiş çelik bilye: Aşınmaya dayanıklı, genel kullanım.
- Paslanmaz gövde ve bilye: Nemli ortam, gıda ve medikal ekipman.
- POM (plastik) bilye: Karşı yüzeyi çizmemesi gereken hassas veya boyalı parçalar.
Ölçü aralığı ve kullanım
Bilyalı setskurlar çoğunlukla metrik ölçülerde üretilir. Aşağıdaki tablo ölçüye göre tipik kullanım yerlerini gösterir; bilye çapı ve kurs değerleri üreticiye göre değiştiği için siparişte ayrıca kontrol edilmelidir.
| Diş ölçüsü | Tipik kullanım |
|---|---|
| M4 – M5 | Küçük fikstürler, hassas indeksleme, elektronik test aparatları |
| M6 – M8 | Maça sandıkları, plastik enjeksiyon kalıpları, sürgü konumlama |
| M10 – M12 | Büyük kalıplar, döner tabla indeksleme, kapak kilitleme |
| M16 ve üzeri | Ağır kalıp ve makine uygulamaları, yüksek itme kuvveti |
Stoktaki bilyalı setskur ürünümüzü teknik özellikleriyle ürün sayfasında inceleyebilirsiniz. Ne işe yaradığını anlatan ayrıntılı yazımız da blogda yer alıyor.
Dökümhanede maça stoperi olarak kullanım
Kum dökümde maça, döküm parçasının iç boşluğunu oluşturan kum gövdedir ve maça sandığında şekillendirilir. Sandık açılıp kapanırken maçanın kaymaması, maça çıkarılırken de zarar görmemesi gerekir. Sandık duvarına yerleştirilen bilyalı setskurlar maçayı hafif bir kuvvetle tutar; çıkarma sırasında bilye içeri çekildiği için maça zorlanmaz.
Bu uygulamada iki şey önemlidir. Bilye kuma sürekli temas ettiği için aşınmaya dayanıklı sertleştirilmiş çelik tercih edilir. Kum tozunun gövdeye dolmaması için bilye çıkıntısı olabildiğince az tutulur ve düzenli temizlik yapılır.
Montajda sık yapılan hatalar
- Fazla derin ya da sığ montaj: Bilye çıkıntısı çok fazlaysa karşı parça zorlanır, çok azsa tutma kuvveti düşer.
- Kontra kullanmamak: Titreşimli uygulamalarda ayarlanan derinlik zamanla kayar; kontra somun ya da orta mukavemetli diş sabitleyici kullanılmalıdır.
- Yanlış yay serisi: Ağır seri bir yay hassas bir parçayı iz bırakacak kadar itebilir.
- Diş sabitleyiciyi bilyeye kadar sürmek: Sıvı yapıştırıcı gövdeye girerse bilye hareketini kaybeder.
Bilyalı setskur nasıl monte edilir?
- 1 Deliği hazırlayınSetskur ölçüsüne uygun matkapla delin ve kılavuzla diş açın; talaşı temizleyin.
- 2 Setskuru yerleştirinAlyan ya da düz tornavida ile gövdeyi deliğe vidalayın.
- 3 Bilye çıkıntısını ayarlayınKarşı parçayla deneyerek istenen tutma kuvvetine göre derinliği belirleyin.
- 4 SabitleyinTitreşimli yerlerde kontra somun ya da diş sabitleyici kullanın; yapıştırıcının bilyeye ulaşmamasına dikkat edin.
