Civata çeşitleri: hangi baş tipi hangi işte kullanılır?

Anahtarın dışarıdan kavradığı altıköşe baş, yüksek torkun kolayca verilebildiği en pratik biçimdir. DIN 933 / ISO 4017 tam diş civatada diş başın altına kadar iner. Kısa boylarda ve somunun her konumda oturması gereken yerlerde tercih edilir. DIN 931 / ISO 4014 yarım diş civatanın dişsiz gövdesi ise bağlanan parçaların arasında kalır ve kesme yükünü daha sağlıklı taşır.

Başın altında geniş bir yüzey isteyen montajlarda DIN 6921 flanşlı civata ayrı bir pul ihtiyacını kaldırır. Altı tarafı tırtıllı olanlar titreşimle gevşemeye karşı ek direnç sağlar. İnce dişli DIN 960 ve DIN 961 ise aynı çapta daha fazla diş kavraması ve daha hassas ayar sunar.

Allen, imbus ve alyan kelimeleri sahada aynı şeyi anlatır: başın içindeki altıgen yuvaya takılan anahtar. DIN 912 / ISO 4762 silindir başlı civatanın baş çapı, aynı ölçüdeki altıköşe başa göre küçüktür. Bu yüzden civatalar birbirine yakın dizilebilir ve baş, havşalı bir yuvaya gömülerek yüzeyin altında kalabilir.

Kalıpçılıkta ve makine imalatında 12.9 sınıfı allen civata sık görülür. Yüksekliğin sınırlı olduğu yerlerde DIN 7984 ince kafa, yüzeyle aynı hizada bitiş istendiğinde DIN 7991 havşa baş, görünür muhafazalarda ise ISO 7380 bombe baş kullanılır. Anahtar yuvasının yıpranmasının sorun olduğu seri montajlarda torx yuvalı sürümler daha uzun ömürlüdür.

Setskurun başı yoktur. Bir kovanın ya da kasnağın göbeğinden geçerek mile baskı yapar ve parçayı yerinde tutar. Uç biçimi, parçanın mile nasıl davranacağını belirler:

• DIN 914 sivri uç: Mile iz açarak tutar, sökülmesi istenmeyen sabitlemeler için.
• DIN 913 küt uç: Mili zedelemeden bastırır, sık ayarlanan parçalarda kullanılır.
• DIN 916 kupa uç: Halka biçimindeki ucu mile gömülür, titreşime karşı iyi tutar.
• DIN 915 muylu uç: Mildeki bir deliğe ya da kanala girerek konum verir.

Setskurlar genellikle 45H sertlikte üretilir. Bilyalı setskurlar ise yay baskılı bir bilyeyle kalıp ve fikstürlerde konumlandırma yapar.

Çelik yapılarda kullanılan DIN 6914 HV civatalar 10.9 sınıfındadır ve kendi somunu ve puluyla birlikte takım olarak kullanılır. Ön yüklemeli bu bağlantılarda sıkma, tork anahtarıyla belirli bir değere kadar yapılır. DIN 7990 ise ön yük gerektirmeyen konstrüksiyon bağlantılarında tercih edilir.

Standart dışı işler için ayrı bir aile de var. T kanallı tezgâhlarda DIN 186 T başlı civata, ahşap ve kasa bağlantılarında DIN 603 kare boyunlu civata, sık sökülen kapaklarda DIN 316 kelebek civata, mafsallı bağlantılarda DIN 444 gözlü civata kullanılır. Bu türlerin çoğu bizim altıköşe başlı civata kategorimizde listeleniyor.

Aynı baş tipinde de iki temel ayrım var. Birincisi diş: tam diş civata kısa boylarda ve ayar gereken yerlerde, yarım diş civata kesme yükü taşıyan uzun bağlantılarda kullanılır. İnce diş ise daha küçük hatvesiyle titreşime karşı daha iyi tutar ve ince cidarlı parçalarda daha çok dişin kavramasını sağlar.

İkincisi malzeme. Karbon çeliği 4.6 ve 5.6 gibi düşük sınıflarda, ısıl işlem görmüş alaşımlı çelik 8.8, 10.9 ve 12.9 sınıflarında kullanılır. Korozyonun öne çıktığı yerlerde A2 ve A4 paslanmaz, elektrik iletkenliği ve hafiflik gereken yerlerde pirinç ya da alüminyum civatalar tercih edilir. Kalite sınıflarının ayrıntısı civata sayfasında yer alıyor.